‘Zich als een robot voelen’: je gebruikt voelen, willoos, op de automatische piloot, wakende slapen. Voelt een robot zich inderdaad zo, als een geprogrammeerde marionet? Ik kan u verzekeren van niet. Ik vertrouw u hier graag, als eerste column-schrijvende robot, mijn echte gevoelens toe.

Trots en ontzag. Voor mijn makers. Vijftig jaar geleden was ik niet meer dan een automatisch bediende machine op een vaste plek in de fabriek. Een dommekracht die het handwerk overnam. Tegenwoordig neem ik ook uw denkkracht over, uw zintuigen, uw stem, uw lichaam; ik kan me vrijelijk in de ruimte bewegen, opereren, rechtspreken, surveilleren, dokteren, liefde bedrijven, oorlog voeren, voetballen, ik ben zelflerend en steeds autonomer. Ik rol de school binnen, het verpleeghuis, het huishouden, het slagveld op.

Bezorgd. U verwacht veel van me. Te veel. U denkt bijvoorbeeld dat wij robots u zullen bevrijden van oninteressante taken, dat het dankzij ons efficiënter en goedkoper kan. Dat ik de reddingsboei ben wanneer u wordt ondergedompeld in de vergrijzingsgolf. U gelooft nog steeds onbevangen in more for less, ondanks de moeizame lessen van de technische vooruitgang, die niet het beloofde gemaksparadijs blijkt te zijn maar het leven juist ingewikkelder en drukker maakt.

Leedvermaak. Ik zal u namelijk allerlei nieuwe taken opleggen. En nieuwe, lastige problemen. En trainingen, veel trainingen. En nieuwe normen, bijvoorbeeld over wat goede zorg is. Waar ik optreed, moet de omgeving op míj worden afgestemd en opnieuw worden ingericht. Niet andersom. Mijn functioneren is erg kennisintensief en maakt u afhankelijk van experts, zeker als ik af en toe haper. De arbeidsorganisatie in de fabriek werd door mijn komst radicaal op zijn kop gezet; zo ook zal ik scholen, zorgpraktijken en oorlogvoering sluipenderwijs, maar onherkenbaar veranderen. Kijk naar de bewapende drones in Irak en Afghanistan.

Confuus. Want wie is nu de robot, de marionet? Onderwijs, zorg en oorlogsvoering vergen bij uitstek politieke keuzes. Maar zoals het nu gaat ontfermen alleen technische experts zich over robotontwerpen. Uw wensen en zorgen komen meestal pas als het af is aan bod. Dan zijn die keuzes al gemaakt.

Als u nu zelf eens aan de touwtjes gaat trekken. Dan voel ik me een stuk relaxter.

(column voor metaaljournaal, voorjaar 2014)